2[102]-4915/2021 qərar mətni

PDF

Azərbaycan Respublikası adından

QƏRAR

Bakı şəhəri

İş № 2(102)-4915/2021

07.10.2021

ALİ MƏHKƏMƏ

Azərbaycan Respublikası adından

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi

Mülki kollegiyasının

İddiaçılar İddiaçı1, X1, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5 cavabdehlər Cavabdeh1 ,

Cavabdeh2 və Ağcabədi Rayon Dövlət Notariat Kontoruna qarşı iş üzrə

Q Ə R A R İ

(Açar sözlər: daşınmaz əmlakın alqı-satqısı və daşınmaz əmlakın bölgüsünə

dair müqavilələrin və həmin müqavilələrin doğurduğu hüquqi nəticələrin etibarsız

hesab edilməsi)

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakim Həsənov Vüqar

Təvəkgül oğlunun sədrliyi və məruzəsi, hakimlər Əhmədov Əhməd Abbas oğlu və Şəfiyev
İspəndiyar Əsəd oğlundan ibarət tərkibdə,

Kərimova Fidan Arif qızının katibliyi,

İddiaçı1 vəkili Vəkil, Cavabdeh1 Oqtay oğlunun, cavabdehlər Cavabdeh1

Cavabdeh2 vəkili Vəkilnun iştirakı ilə,

Şirvan Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(106)-270/2021 nömrəli iş üzrə

06 aprel 2021-ci il tarixli qətnaməsindən İddiaçı1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti
üzrə işə 07 oktyabr 2021-ci il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında
baxaraq, aşağıdakıları müəyyən etdi:

İşin halları

RX seriyalı ******* nömrəli Çıxarışın surətindən görünür ki, ünvan 1 ünvanında 0,14

ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 232,1 kv.m olan fərdi yaşayış evi tam
mülkiyyət hüququ ilə İddiaçı5 xüsusi mülkiyyətindədir. Qeydiyyat tarixi 30.11.2012-ci ildir.

09 aprel 2019-cu il tarixli AN-İ ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqısı barədə

müqavilədən görünür ki, satıcı İddiaçı5 mülkiyyətlərində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən
0,14 ha torpaq sahəsinin 0,03656 ha hissəsini alıcı Cavabdeh2 satmış, alqı-satqı
notariatda tərəflərin iştirakı ilə rəsmiləşmişdir.

09 aprel 2019-cu il tarixli daşınmaz əmlakın bölgü sazişindən görünür ki, 09.04.2019-

cu il tarixli daşınmaz əmlakın bölgüsü sazişinə əsasən həmin tarixdə 4Ə-168 reyestrlə
rəsmiləşdirilmiş daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında İddiaçı5 mülkiyyətində
olan 0,14 ha torpaq sahəsinin 0,03656 ha hissəsini bölgü eskizində göstərilən qaydada
Cavabdeh2 bölüb vermişdir.

Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən

çıxarış barədə məlumatdan görünür ki, ünvan 1 ünvanında 0,1034 ha torpaq sahəsində
yerləşən ümumi sahəsi 232,1 kv.m olan fərdi yaşayış evi tam mülkiyyət hüququ ilə İddiaçı5
xüsusi mülkiyyətindədir. Qeydiyyat tarixi 03.05.2019-cu ildir.

23 may 2019-cu il tarixli AN-İ ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqısı barədə

müqavilədən görünür ki, satıcı İddiaçı5 mülkiyyətlərində olan ünvan 1 ünvanında 0,1034
ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 232,1 kv.m olan fərdi yaşayış evini alıcı
Cavabdeh1 16000 manata satmışdır.

26.05.2019-cu il tarixli 2457 nömrəli arayışdan görünür ki, ünvan 2 ünvanında

yerləşən ümumi sahəsi 232.1 kv.m olan fərdi yaşayış evinin sahibi İddiaçı5dır. Evdə
yaşayanlar: İddiaçı5, X11, X6, X7, X9 və X3 ibarətdir.

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin yaşayış yeri üzrə qeydiyyat

haqqında ******* nömrəli arayışından (arayışı verən orqanın adı - Asan 2) görünür ki,
İddiaçı1 25 yanvar 2002-ci il tarixdən ünvan 1 ünvanında qeydiyyatdadır. Qeydiyyatda
olan digər şəxslər İddiaçı5 və X2 ibarətdir.

AZE seriyalı 0******* nömrəli, AZE seriyalı 17657925, AZE seriyalı 16475639 nömrəli

və AZE seriyalı 09941235 nömrəli şəxsiyyət vəsiqələrinin surətlərindən görünür ki,
İddiaçı1 xx.xx.1973-cü il tarixdə anadan olmuşdur, ünvan 1 ünvanında, X4 20.03.1970-ci il
tarixdə anadan olmuşdur, ünvan 3 ünvanında, X8 10.01.1978-ci il tarixdə anadan olmuş,
ünvan 4 ünvanında və İddiaçı3 15.04.1971-ci il tarixdə ünvan 5 ünvanında
qeydiyyatdadırlar.

İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları

Birinci instansiya məhkəməsində icraat

İddiaçılar İddiaçı1, X4, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5 cavabdehlər Cavabdeh1,

Cavabdeh2 və Ağcabədi rayon Notariat Kontoruna qarşı "daşınmaz əmlakın alqı-satqısı
və daşınmaz əmlakın bölgüsünə dair müqavilələrin və həmin müqavilələrin doğurduğu
hüquqi nəticələrin etibarsız hesab edilməsi" tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə
müraciət etmişlər.

İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı1 iddianı müdafiə etdi və izahatında

göstərdi ki, ali təhsilli həkimdir, 2013-cü ildən işi ilə əlaqədar ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə
köçmüşdür. RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışa əsasən ünvan 1-də 0,14 ha torpaq
sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evi tam mülkiyyət hüququ ilə anası İddiaçı5
mülkiyyətində olmuşdur. Anası və onunla yaşayan qardaşı Qara mübahisəli evi və
yerləşdiyi torpaq sahəsini satmağa razılaşmışlar. Bunu qonşularına demişlər, görüşüb
söhbət etdikdən sonra evi və torpağı uzun müddət qonşu kimi yaşadıqları hazırkı iş üzrə
cavabdehlərXXX və XXX satmağa razılaşmışlar. Bundan sonra 09.04.2019-cu il tarixli AZ-İ
******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən İddiaçı5 ünvan 1-də
yerləşən ümumi sahəsi 0,14 ha olan torpaq sahəsinin 0,03656 ha hissəsini Cavabdeh2
satmışdır. 09.04.2019-cu il tarixli daşınmaz əmlakın bölgüsü sazişinə əsasən həmin
tarixdə 4Ə-168 reyestrlə rəsmiləşdirilmiş daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsi əsasında
İddiaçı5 mülkiyyətində olan 0,14 ha torpaq sahəsinin 0,03656 ha hissəsi bölgü eskizində
göstərilən qaydada Cavabdeh2 bölüb vermişdir. Bundan sonra 23 may 2019-cu il tarixli
AN-İ ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən İddiaçı5 ünvan 1-də
0,1034 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evini Cavabdeh1 satmışdır. Mübahisəli
əmlak onların ata yurdu olmuş, onlar orada doğulub boya-başa çatmışlar. Əmlak
satılarkən onların fikri soruşulmamış və razılıqları alınmamışdır. Halbuki əmlaklar
satılarkən mübahisəli mənzildə satıcı ilə bərabər o da qeydiyyatda olmuşdur. İşin bu halını
ona verilmiş arayışlar da təsdiq edir. Eyni zamanda anasının yaşlı olmasından sui-istifadə
edərək notariusda alqı-satqı müqaviləsi rəsmiləşdirilmiş, alqı-satqı vaxtı satıcıya hüquq və
vəzifələri tam izah olunmamışdır.

Ağcabədi Rayon Məhkəməsinin 14 iyul 2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakim

E.Quliyev, iş № 2(017)-680/2020) iddiaçılar İddiaçı1, X4, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5
cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və Ağcabədi rayon Notariat Kontoruna qarşı
"daşınmaz əmlakın alqı-satqısına və daşınmaz əmlakın bölgüsünə dair müqavilələrin və
həmin müqavilələrin doğurduğu hüquqi nəticələrin etibarsız hesab edilməsi" tələbinə dair
iddialarının təmin edilməməsi qət edilmişdir.

Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, mübahisəli fərdi yaşayış evi tam

mülkiyyət hüququ ilə İddiaçı5 xüsusi mülkiyyətində olmuşdur. İddiaçı5 öz iradəsinə uyğun
olaraq mülkiyyətində olan ünvan 1 ünvanında yerləşən 0,14 ha torpaq sahəsinin 0,03656
ha hissəsini Cavabdeh2 satmış, mülkiyyətində olan 0,14 ha torpaq sahəsinin 0,03656 ha
hissəsini bölgü eskizində göstərilən qaydada Cavabdeh2 bölüb vermişdir. Bundan sonra
Abbasova X5 şəhəri Məşədi Əzizbəyov küçəsi ev 44 ünvanında 0,1034 ha torpaq
sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 232,1 kv.m olan fərdi yaşayış evini Cavabdeh1
satmışdır. Alqı-satqı müqavilələri notariat qaydasında rəsmiləşdirilmiş, heç bir qanun
pozuntusuna yol verilməmişdir. Məhkəmə iş üzrə müəyyən olunmuş hallara tətbiq edilməli
olan qanun normalarına əsasən qiymət verərək hesab etmişdir ki, tərəflər arasında
bağlanmış

alqı-satqı

müqaviləsi

qanunvericiliyin

tələblərinə

tam

uyğun

olaraq

bağlanmışdır. Onun etibarsız hesab edilməsi üçün qanuni əsaslar yoxdur. Məhkəmə

tərəfindən hazırkı mübahisə üzrə tərəflər arasında bağlanılmış alqı-satqı müqaviləsinin
etibarlılığını şübhə altına alan hallar müəyyən edilməmişdir.

Apelyasiya instansiyası məhkəməsində icraat

Qətnamədən narazı qalan iddiaçılar İddiaçı1, X4, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5

apelyasiya şikayəti vermiş və apelyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışlar ki, Ağcabədi
Rayon Məhkəməsinin 2(017)-680/2020 saylı, 14 iyul 2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə onların
cavabdehlər Cavabdeh1 , Cavabdeh2 və Ağcabədi rayon Dövlət Notariat Kontoruna qarşı
“daşınmaz əmlakın alqı-satqısı və daşınmaz əmlakın bölgüsünə dair müqavilələrin və
həmin müqavilələrin doğurduğu hüquqi nəticələrin etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair”
iddiaları təmin edilməmişdir.

Ağcabədi Rayon Məhkəməsinin 2(017)-680/2020 saylı, 14 iyul 2020-ci il tarixli

qətnaməsində maddi və prosessual hüquq normaları pozulduğundan və məhkəmənin
gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmadığından
ləğv edilməli, iş üzrə yeni ədalətli qətnamə qəbul edilməlidir.

Ağcabədi şəhəri, Məşədi Əzizbəyov küçəsi ev 44-də yerləşən 0,14 ha torpaq

sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evi İddiaçı5 mülkiyyətində olmuşdur. 09 aprel 2019-cu il
tarixli AZ-İ ******* nömrəli daşınmaz əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən İddiaçı5
Ağcabədi şəhəri, Məşədi Əzizbəyov küçəsi ev 44-də yerləşən ümumi sahəsi 0,14 ha
torpaq sahəsinin 0,03656 ha hissəsini bölgü eskizində göstərilən qaydada Cavabdeh2
bölüb vermişdir. Bundan sonra 23 may 2019-cu il tarixli AN-İ ******* nömrəli daşınmaz
əmlakın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən İddiaçı5 Ağcabədi şəhəri, Məşədi Əzizbəyov
küçəsi ev 44-də, 0,1034 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evini Cavabdeh1
satmışdır. Lakin qeyd edilən daşınmaz əmlak satılarkən həmin evdə qeydiyyatda olan
şəxslərin razılığı alınmayıb. Notarius bütün bunları satıcı İddiaçı5 izah etməmiş, beləliklə
qeyd edilən alqı-satqı nəticəsində mübahisəli evdə qeydiyyatda olanların hüquqları
pozulmuşdur. İddiaçı5 da etiraf edir ki, mülkiyyətində olan evi satarkən oğlu Qaradan
başqa heç bir övladına məlumat verməmiş, notarius da ona evdə qeydiyyatda olan
şəxslərin razılığının tələb olunması barədə məlumat verməmişdir. Eyni zamanda
mübahisəli ev dəyərindən dəfələrlə aşağı qiymətə - 16.000 manata satılmışdır ki, bu da
alqı-satqının qanunsuzluğundan xəbər verir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin
11 sentyabr 2000-ci il tarixli, 167 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan
Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimatın 49-cu
bəndinə

əsasən

yaşayış

sahəsinə

(ev,

mənzil,

otaq)

sərəncam

verilməsi

(özgəninkiləşdirmə, ipoteka və sonrakı ipoteka qoyma haqqında müqavilə və həmin
müqavilədə dəyişiklik və onun ləğv edilməsi haqqında müqavilələr, kirayə və sair
müqavilələr) haqqında müqavilələr təsdiq edilərkən, notarius həmin yaşayış sahəsində
yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olması barədə məlumatı müvafiq informasiya sistemləri ilə
qarşılıqlı inteqrasiya vasitəsilə avtomatlaşdırılmış rejimdə əldə edir və ona uyğun olaraq
həmin ünvanda qeydiyyatda olan yetkinlik yaşın çatmış bütün ailə üzvlərinin razılığını alır.

Apelyasiya şikayətində Ağcabədi Rayon Məhkəməsinin 2(017)-680/2020 saylı, 14

iyul 2020-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddia tələblərinin təmin olunması barədə
yeni qətnamə çıxarılması xahiş olunmuşdur.

Şirvan Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 06 aprel 2021-ci qətnaməsi ilə

(hakimlər Z.Babayev (sədrlik edən və məruzəçi), Q.Kərimov və N.Mirzəyev, iş № 2(106)-
270/2021)

iddiaçılar İddiaçı1, X4, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5 tərəfindən verilmiş

apelyasiya şikayəti təmin edilməmiş, iddiaçılar İddiaçı1, X1, İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5
cavabdehlər Cavabdeh1 , Cavabdeh2 və Ağcabədi rayon Dövlət Notariat Kontoruna qarşı
“daşınmaz əmlakın alqı-satqısı və daşınmaz əmlakın bölgüsünə dair müqavilələrin və
həmin müqavilələrin doğurduğu hüquqi nəticələrin etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair”
iddiası ilə bağlı mülki iş üzrə Ağcabədi Rayon Məhkəməsinin 2(017)-680/2020 saylı, 14
iyul 2020-ci il tarixli qətnaməsi, iddiaçılar İddiaçı1, Gülzadə Mahmudova, İddiaçı3, İddiaçı4

İddiaçı5

tərəfindən

verilmiş

apelyasiya

şikayətinə

əsasən

dəyişdirilmədən

saxlanılmışdır.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir ki, İddiaçı5 müqavilələri

imzalayaraq müqavilədə ifadə edilmiş şərtlə, yəni “alıcı evin dəyərini nağd şəkildə satıcıya
ödədi, satıcı isə həmin məbləği bütünlükdə qəbul etdi” şərti ilə razılaşmışdır. Mübahisəli
daşınmaz əmlakların dəyərinin Cavabdeh1 tərəfindən İddiaçı5 ödənilməsi, iddiaçının isə
həmin ödənişi qəbul etməsi “Alqı-satqı müqaviləsində” açıq və aydın ifadə olunmuşdur.
İddiaçı isə bu halın əksini təsdiq edə biləcək sübutları təqdim etməmişdir, həmçinin
iddiaçılar tərəfindən həmin əqdin bağlanmasından məhkəməyə müraciət olunan vaxta kimi
10 aydan çox vaxt keçdikdən sonra mübahisələndirmişlər. Məhkəmə kollegiyası qeyd
edilənlər üzrə dəyərləndirmə apararaq hesab etmişdir ki, iddiaçılar tərəfin əqdin
etibarsızlığı ilə əlaqədar göstərdikləri hallar mübahisələndirilən əqdin etibarsızlığına əsas
ola bilməz. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin hazırki tələb üzrə gəlmiş
olduğu nəticə ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq
İddiaçı5 mülkiyyətində olan mübahisəli daşınmaz əmlaka dair sərbəst sərəncam verərək –
onu satmaq qərarına gəlməsi və müqavilə azadlığı prinsipinə əsaslanaraq həmin
daşınmaz əmlaka dair Cavabdeh1la alqı-satqı müqaviləsi və Cavabdeh2la daşınmaz
əmlakın bölgüsü barədə müqavilə bağlaması, tərəflərin şərtləri, hüquq və vəzifələrinin
müqavilələrdə əks olunması, həm satıcı (İddiaçı5), həm alıcı (Cavabdeh1) bu şərtlər,
hüquq və vəzifələr ilə razılaşaraq müqavilələri imzalaması, müqavilələrin notariat
orqanında qeydə alınmasını qeyd etmişdir. Bundan başqa məhkəmə kollegiyası
apelyasiya şikayətinin dəlilləri ilə əlaqədar qeyd edir ki, iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2,
İddiaçı3, İddiaçı4 və İddiaçı5 apelyasiya şikayətində mübahisələndirilən alqı-satqı
müqaviləsi bağlanarkən göstərilən ünvanda qeydiyyatda olduqlarına görə iddiaçılar
İddiaçı1 və XXX razılığının tələb olması barədə dəlili də əsassızdır. İddiaçı5 ilə Cavabdeh2
arasında bağlanmış 09 aprel 2019-cu il tarixli daşınmaz əmlakın bölgü sazişi, həmçinin
İddiaçı5 ilə Cavabdeh1 Oqtay oğlu arasında bağlanmış 23 may 2019-cu il tarixli daşınmaz
əmlakın alqı-satqı müqaviləsi və DƏDRX-dən verilmiş çıxarış qanunvericiliyin tələblərinə
tam uyğun olaraq həyata keçirilmiş, alqı-satqı müqaviləsinin və çıxarışın etibarsız hesab
olunması üçün heç bir qanuni əsas yoxdur. Hazırki iş üzrə tərəflər arasında bağlanılan əqd
fiziki şəxslər arasında bağlanılmış əqddir və bu əqdin aldatma, yalan, görünüş üçün
bağlandığı məhkəmə iclasında öz təsdiqini tapmamışdır. İddiaçılar İddiaçı5 Cavabdeh2 ilə
arasında bağlanmış 09 aprel 2019-cu il tarixli daşınmaz əmlakın bölgü sazişinin, həmçinin
Cavabdeh1 ilə arasında bağlanmış 23 may 2019-cu il tarixli daşınmaz əmlakın alqı-satqı
müqaviləsinin hakimiyyətdən sui-istifadə nəticəsində, aldadılması, zorakılıq, hədə təsiri
altında, pis niyyətlə razılığa gəlməsi ilə bağlı hər hansı sübutu məhkəməyə təqdim edə
bilməmişlər.

Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının

izahatları

Kassasiya şikayətinin dəlilləri

İddiaçı1 (Vəkil) kassasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, işə baxarkən

apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi və prosessual qanun pozuntularına yol
vermişdir. Ona görə də, Şirvan Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(106)-
270/2021 nömrəli iş üzrə 06 aprel 2021-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi və işin
yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar
qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

Kassasiya şikayətinin dəlilləri apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə eynilik təşkil etmişdir.

b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri

Cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2

kassasiya şikayətinə qarşı etirazda

göstərmişdir ki, işə baxarkən apelyasiya instansiyası məhkəməsi maddi və prosessual
hüquq normalarını düzgün tətbiq etmiş, prosessual qanun pozuntularına yol verməmişdir.
Ona görə də, Şirvan Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 2(106)-270/2021 saylı
06 aprel 2021-ci il tarixli qətnaməsindən iddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin
rədd edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş edirlər.

c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları

Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı1 vəkili Vəkil kassasiya

şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək şikayətin təmin edilməsini xahiş etdi.

Cavabdeh1

və cavabdehlər Cavabdeh1

və Cavabdeh2 vəkili Vəkil kassasiya

şikayətinə etiraz edərək təmin olunmamasını xahiş etdilər.

Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasına

baxmayaraq iş üzrə digər iddiaçılar və cavabdeh hər hansı üzrlü səbəb göstərmədən
məhkəmə iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki
Prosessual Məcəlləsinin 415.3-cü maddəsini rəhbər tutaraq işə gəlməyən iddiaçılar və
cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.

Kassasiya baxışının hədləri

Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apelyasiya

instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq
olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı
instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və
ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası
məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə ki, işin faktiki
hallarının prosessual qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilmədən müəyyən olunması
ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun pozulmasına dəlalət etməklə mübahisənin
hüquqi aktlara təsir göstərə bilər.

Hazırda apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən İddiaçı1 kassasiya

şikayəti vermişdir. Bu səbəbdən kassasiya baxışının hədlərini apellyasiya instansiyası
məhkəməsinin qətnaməsi həmin iddiaçının dəlilləri əsasında yoxlanır.

Tətbiq edilən hüquq

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası

13-cü maddəsinin İ və İİ hissələrinə müvafiq olaraq Azərbaycan Respublikasında

mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Mülkiyyət dövlət mülkiyyəti,
xüsusi mülkiyyət və bələdiyyə mülkiyyəti növündə ola bilər.

29-cu maddəsinə görə hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyətin heç bir növünə

üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla
qorunur. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ
mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan
istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Heç kəs
məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi

140-cı maddəsinə əsasən reyestrin məzmununun qeyri-dəqiqliyi sübuta yetirilməyincə,

həmin məzmunun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədədir. Əqd əsasında
özgəninkiləşdirənin adına qeydiyyata alınmış hər hansı bir hüququ əldə edən şəxsin
xeyrinə reyestrdəki qeyd, bu qeydə dair etirazın reyestrə daxil edildiyi və ya əldə edən
şəxsin qeydin qeyri-dəqiq olmasını bildiyi hallar istisna olmaqla, həqiqi hesab edilir.

152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ – subyektin ona mənsub əmlaka

(əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək
üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüquqdur.

324.1 - 324.6-cı maddəsinin tələblərinə əsasən əqd mülki hüquq münasibətinin əmələ

gəlməsinə, dəyişdirilməsinə və ya xitamına yönəldilmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli
iradə ifadəsidir. Əqdlər birtərəfli və müqavilə şəklində (ikitərəfli və ya çoxtərəfli) ola bilər.
Bu Məcəlləyə və ya tərəflərin razılaşmasına uyğun olaraq bağlanması üçün bir tərəfin
iradə ifadəsinin zəruri və yetərli olduğu əqd birtərəfli əqddir. Müqavilənin bağlanması üçün
iki tərəfin razılaşdırılmış iradə ifadəsi (ikitərəfli əqd) və ya üç və ya daha çox tərəfin
razılaşdırılmış iradə ifadəsi (çoxtərəfli əqd) zəruridir. İradə ifadəsinin təfsiri zamanı onun
həqiqi məzmunu təkcə hərfi mənaya görə deyil, həm də ağlabatan mühakimə əsasında
müəyyənləşdirilməlidir. Əgər nə zahiri ifadəyə görə, nə də başqa hallara görə iradənin
məzmunu dəqiq müəyyənləşdirilə bilmirsə, əqd mövcud deyildir.

337.1-ci maddəsinə əsasən Mülki Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla

bağlanmış əqd etibarsızdır.

340.2-ci maddəsinə əsasən yalan əqd başqa əqdi pərdələmək məqsədi ilə bağlanan

əqddir. Yalan əqd əhəmiyyətsizdir. Yalan əqdə onun mahiyyəti nəzərə alınmaqla, tərəflərin
həmin əqdi bağlayarkən əslində nəzərdə tutduqları əqdə aid olan qaydalar tətbiq edilir.

404.1-ci maddəsinə əsasən müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə

müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin
həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə
müqayisəsini nəzərə alır.

406.2-ci maddəsinə əəsasən əgər tərəflər müqaviləni müəyyən formada bağlamaq

barəsində şərtləşiblərsə, həmin müqavilə növü üçün bu Məcəllə ilə belə forma tələb
edilməsə də, müqavilə şərtləşdirilmiş formaya salındıqdan sonra bağlanmış sayılır.

425.1-ci maddəsinə əsasən öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra

edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və

yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə,
belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər
tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir.

442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya

lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə
qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra
edilməsi) başa düşülür.

567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının

mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul
məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür.

568.1-ci maddəsinə əsasən satıcı alqı-satqı müqaviləsində nəzərdə tutulan əşyanı

alıcıya verməyə borcludur.

568.2-ci maddəsinə əsasən əgər alqı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə

tutulmayıbsa, satıcı əşyanı alıcıya verməklə bir vaxtda onun ləvazimatını, habelə əşyaya
aid olan, qanunvericilikdə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan sənədləri də (texniki
pasportu, keyfiyyət sertifikatını, istismar təlimatını və i.a.) verməyə borcludur.

646.2-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllənin bu paraqrafının aşağıdakı

müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, daşınmaz əşyaların alğı-satqısına əşyaların
alğı-satqısı haqqında ümumi müddəalar müvafiq surətdə tətbiq edilir.

“Ə.Ə.İbrahimovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki İşlər

üzrə Məhkəmə kollegiyasının 11 iyul 2003-cü il tarixli qərarının qanuniliyinin
yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu
qərarında qeyd etmişdir ki, hər hansı əqdin (o cümlədən alqı-satqı müqaviləsinin)
etibarlılığı üçün onun bağlanmasında lazımi subyektlərin (səlahiyyətli şəxslərin) iştirakı,
onların arasında iradə və onun bildirilməsi vahidliyinin mövcudluğu, əqdin forma və
məzmununun qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olması vacibdir. Alqı-satqı müqaviləsinin
notariat qaydasında rəsmiləşdirilməsi üçün mənzildə yaşayan şəxslər barəsində arayışın
tələb olunmaması və onların mənzilin satılmasına razılığının olub-olmadığının
müəyyənləşdirilməməsi “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması
qaydaları haqqında Təlimat”da nəzərdə tutulmuş vəzifələrin notarius tərəfindən icra
olunmadığını təsdiq edə bilər. Bu hal isə əqdin etibarsız hesab edilməsi üçün o vaxt
əhəmiyyətli ola bilər ki, mənzil ümumi mülkiyyətdə olsun, habelə ər-arvaddan başqa orada
yaşayan digər şəxslərin həmin mənzilə mülkiyyət və onunla bağlı digər hüquqları
pozulsun. 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonra mənzildən istifadə edilməsi ilə əlaqədar
yaranmış hüquq münasibətlərinin mövcudluğunda notarius tərəfindən özgəninkiləşdirilən
yaşayış mənzilində kimlərin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olması barədə arayışın tələb
edilməməsi və daimi qeydiyyatda olan yetkinlik yaşına çatmış bütün ailə üzvlərinin
razılığının alınmaması alqı-satqı müqaviləsinin aldatma yolu ilə bağlanması və Mülki
Məcəllənin 339.2 və 339.3-cü maddələrinə istinadən bu əqdin etibarsız hesab edilməsi
üçün səbəb ola bilməz. Eyni zamanda qanunvericiliyin tələblərini pozmadığına görə
aldatmanın olmadığını və əqdin etibarlı olduğunu sübut etmək cəhdləri də əsassızdır.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi

14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları

araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.

76.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi

düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya
olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən
olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur.

76.2-ci maddəsinə əsasən bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlara, ekspertlərin

rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə,
işdə iştirak edən şəxslərin izahatları ilə müəyyən edilir.

77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi

istinad etdiyi halları sübut etməlidir.

88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam

baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət
verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.

217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında

tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.

218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə

qətnamə çıxarır.

416-cı maddəsinə əsasən kasasiya instansiyası məhkəməsi apelyasiya instansiyası

məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini
yoxlayır.

417.1.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya

instansiya məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadının dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin
etmədən saxlaya bilər.

Kasasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi

Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən

mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq
olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq
normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu
baxımdan apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya
dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.

Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, kassasiya şikayətində qeyd edilən dəlillər

mülahizə xarakterli olmaqla formal əsaslar kimi qiymətləndirilməklə yanaşı iş materialları
ilə təsdiq

edilmir. Həmin

dəlillər əsassız olduğundan apelyasiya

instansiyası

məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün qanuni əsas ola bilməz.

Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş üzrə

müəyyən etdiyi faktiki hallara maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etmiş, prosessual
qanun pozuntularına yol verməmişdir.

Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-in 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər

tutaraq, məhkəmə kollegiyası

Qərara aldı:

İddiaçı1 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməsin.
Şirvan Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 2(106)-270/2021 nömrəli iş üzrə

06 aprel 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın.

Qərar qətidir və qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.