2[102]-5664/2021 qərar mətni

PDF

Azərbaycan Respublikası adından

QƏRAR

Bakı şəhəri

İş № 2(102)-5664/2021

01.11.2021

ALİ MƏHKƏMƏ

Azərbaycan Respublikası adından

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi

Mülki kollegiyasının

İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC-nin cavabdehlər "xxxx" MMC-yə, Cavabdeh2 və

“X1” MMC-yə qarşı “kredit müqaviləsi üzrə borcun tutulması, tutmanın ipoteka predmetinə

yönəldilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə

Q Ə R A R İ

(Açar sözlər: ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti, likvid qiymət, ekspert rəyinin

qiymətləndirilməsi)

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Şamayev

Elşad Yaquboviçdən (sədrlik edən və məruzəçi), Vəliyeva Elşanə Rafiq qızından və
Abbasov Aqil Əzizağa oğlundan ibarət tərkibdə,

Cəfərov Araz Əhməd oğlunun katibliyi,
İddiaçının vəkili Qədirova Vəfa İdris qızının,
Cavabdeh2 vəkili Nümayəndə iştirakları ilə,

Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 17 may 2021-ci il tarixli, 2(103)-
166/2021 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə
Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında
baxaraq, aşağıdakıları müəyyən etdi:

İşin halları:

17 avqust 2015-ci il tarixli 122/0-USD saylı kredit müqaviləsi ilə İddiaçı ASC

tərəfindən "xxxx" MMC-yə illik 12% dərəcəsi ilə 30 ay müddətinə həmin tərəflər arasında
bağlanmış 11 oktyabr 2010-cu il tarixli 368/0-AZN saylı Kredit müqaviləsi üzrə borc
məbləğinin (faizlər və cərimə borcları istisna olmaqla) bağlanması şərti ilə 443039 ABŞ
dolları məbləğində kredit verilmişdir.

Həmin Kredit müqaviləsinə 12 may 2016-cı il tarixli 01 saylı əlavə sazişlə borcluya

verilən kredit öhdəliyinin qalığı olan 478217,44 ABŞ dolları məbləğində pul vəsaiti ilə
bağlı ödəniş müddəti 24 ay müddətinə uzadılmışdır.

İddiaçı ASC, "xxxx" MMC və Cavabdeh2 arasında bağlanmış 12 may 2016-cı il

tarixli zaminlik müqaviləsi ilə Cavabdeh2 17 avqust 2015-ci il tarixli, 122/0-USD saylı
kredit müqaviləsinə və bu müqaviləyə əlavə kimi bağlanmış bütün sazişlərə əsasən
bankdan kredit götürmüş borcalan tərəfindən kreditor qarşısında öz öhdəliklərinin
tamamilə və ya hissə-hissə icra etməsi üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmüşdür.

Həmçinin İddiaçı ASC, “X1” MMC və "xxxx" MMC arasında bağlanmış 31 may

2016-cı il tarixli ipoteka müqaviləsi ilə 17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsindən
irəli gələn öhdəliklərinin təminatı olaraq “X1” MMC-nin mülkiyyətində olan Yevlax rayonu,
Gülövşə kəndi, Xaldan Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində istifadəsində
1,063025 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 10688,32 kv.m. olan qeyri-yaşayış
sahəsi bank qarşısında ipoteka ilə yüklü etmişdir. İpoteka ilə yüklü edilmiş əmlakın dəyəri
******* manat məbləğində qiymətləndirilmişdir.

İddiaçı ASC-nin 12 aprel 2017-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən "xxxx" MMC-nin

17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 12 aprel 2017-ci il tarixinə
443039 ABŞ dolları məbləğində əsas, 83882,12 ABŞ dolları məbləğində faiz, 23152,65
ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 550073,77 ABŞ dolları məbləğində borcu
yaranmışdır.

İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları:

a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat

İddiaçı ASC cavabdehlər "xxxx" MMC-yə, Cavabdeh2 və “X1” MMC-yə qarşı iddia

ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, "xxxx" MMC-dən və Cavabdeh2 İddiaçı ASC-nin
xeyrinə 17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi və 12 may 2016-cı il tarixli əlavə saziş
üzrə banka 443039 ABŞ dolları məbləğində əsas, 83882,12 ABŞ dolları məbləğində faiz,
23152,65 ABŞ dolları məbləğində cərimə, cəmi 550073,77 ABŞ dolları məbləğində borcun
və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun tutulması, tutmanın “X1” MMC-yə məxsus
Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində
istifadəsində olan ümumi sahəsi 10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış binasına yönəldilməsi,
həmin binanın açıq hərracda satılması və borcun Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-

Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində istifadəsində olan ümumi sahəsi
10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının hərracdan satışından əldə olunan vəsait
hesabına ödənilməsi, satışdan əldə olunmuş vəsait qətnamənin icrasına kifayət etmədiyi
halda qətnamənin qalan hissədə ümumi qaydada icra edilməsi, “X1” MMC-yə məxsus
Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində
istifadəsində olan ümumi sahəsi 10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış binasına istifadə
hüquqlarının itirilmiş hesab edilməsi, həmin müəssisənin boşaldılması və banka təhvil
verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, borcalan tərəfindən kredit müqaviləsindən irəli

gələn öhdəliklər tam icra edilmədiyindən, onun iddiaçıya borcu yaranmışdır.

Bakı şəhəri Binəqədi Rayon Məhkəməsinin 10 iyun 2019-cu il tarixli, 2(001)-

84/2019 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim F.V.Abdıyev) iddia qismən təmin edilmiş, 17 avqust
2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi və onun ayrılmaz tərkib hissəsi olan 12 may 2016-cı il
tarixli əlavə saziş üzrə cavabdehlər "xxxx" MMC-dən və Cavabdeh2 müştərək qaydada
443039 ABŞ dolları məbləğində əsas, 71271,24 ABŞ dolları məbləğində faiz, 10000 ABŞ
dolları məbləğində cərimə, cəmi 524310,24 ABŞ dolları məbləğində borcun ödənişin icra
edildiyi gün Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi məzənnə üzrə
manatla, habelə 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun tutularaq ləğv prosesində olan
İddiaçı ASC-yə ödənilməsi, tutmanın 17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsinin
təminatı qismində “X1” MMC tərəfindən ipoteka ilə yüklü edilmiş və ipoteka predmeti olan
Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində
istifadəsində olan ümumi sahəsi 10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış sahəsinə (əmlak
kompleksi kimi müəssisəyə) yönəldilməsi, həmin əmlakın açıq hərrac vasitəsilə satılması,
satışdan əldə olunan vəsait hesabına yuxarıda göstərilən məbləğlərin ödənilməsi,
ödənişlər həyata keçirildikdən sonra ipoteka predmetinin satışından əldə olunan vəsaitin
qalan hissəsinin ipoteka qoyana – “X1” MMC-yə qaytarılması, ipoteka predmetinin açıq
hərracdan satıldıqdan sonra boşaldılması, ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinin
598500 manat məbləğində müəyyən edilməsi, iddianın qalan hissədə rədd edilməsi qət
edilmişdir.

Birinci instansiya məhkəməsi kredit müqaviləsi üzrə kredit müddətinin 12 may 2018-

ci il tarixdə bitməsini və kredit müddəti bitdiyi tarixdən sonra hər hansı məbləğdə ödənişin
aparılmadığını nəzərə alaraq əsas və faiz borcu iş üzrə aparılmış ekspertiza rəyinə uyğun
müəyyən etmiş, cərimə borcunu MM-in 467-ci maddəsinə istinad etməklə 10000 ABŞ
dolları məbləğində müəyyən etmiş, müəyyən edilmiş əsas, faiz və cərimə borcunun
borcludan və zamindən müştərək qaydada iddiaçının xeyrinə tutulmalı olması qənaətinə
gəlmişdir.

Məhkəmə həmçinin hesab etmişdir ki, cavabdeh "xxxx" MMC kredit müqaviləsi üzrə

üzərinə götürdüyü öhdəliyi vaxtında icra etmədiyindən iddiaçının tələbin ipoteka
predmetinə yönəldilməsi hüququ yaranmış, cavabdehə (ipoteka qoyana) bildiriş
göndərilməklə tələbin ipoteka qoyulmuş əmlaklara yönəldilməsi proseduruna başlanması
barədə məlumat verilmiş, həmin bildiriş ipoteka saxlayanın (iddiaçının) ərizəsi əsasında
əmlakların yerləşdiyi yer əsas götürülməklə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə
alınmışdır. Bu səbəbdən, borcun ödənilməsi üçün tələb ipotekaya qoyulmuş və cavabdeh
“X1” MMC-yə məxsus əmlaka yönəldilməli, həmin əmlak açıq hərrac vasitəsilə satılmalı və
satışdan əldə edilmiş vəsait hesabına borcun ödənilməsi həyata keçirilməlidir.

Birinci instansiya məhkəməsi ipoteka predmetinə tutma yönəldildikdə onun ilkin

satış qiyməti ilə bağlı belə qənaətə gəlmişdir ki, bu əmlak hərraca çıxarılarkən onların ilkin
satış qiyməti ipoteka müqaviləsində göstərilmiş qiymətlərlə deyil, məhkəmə tərəfindən
təyin edilmiş əmlakın qiymətləndirilməsi ekspertizası üzrə "xxxx" MMC tərəfindən aparılmış
qiymətləndirmə işi əsasında tərtib edilmiş hesabatda göstərilmiş qiymətlə, yəni 598500
manat məbləğində müəyyən edilməlidir.

b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat

İddiaçı Ləğv prosesində olan İddiaçı ASC apellyasiya şikayəti verərək, Bakı şəhəri

Binəqədi Rayon Məhkəməsinin 10 iyun 2019-cu il tarixli 2(001)-84/2019 nömrəli
qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddia tələbinin tam təmin edilməsi, həminin Cavabdeh2
apellyasiya şikayəti verərək, həmin qətnamənin ləğv edilərək iddianın rədd edilməsi
barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişlər.

Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 17 may 2021-ci il tarixli,

2(103)-166/2021 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim V.N.Sadıqovun sədrliyi və məruzəsi ilə,
hakimlər Q.A.Əsgərovdan və A.N.İmanovdan ibarət tərkibdə) iddiaçı və Cavabdeh2
tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri qismən təmin edilmiş, Bakı şəhəri Binəqədi
Rayon Məhkəməsinin 10 iyun 2019-cu il tarixli, 2(001)-84/2019 nömrəli qətnaməsi faiz
borcuna və ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinə aid hissədə dəyişdirilmiş, cavabdehlər
"xxxx" MMC və Cavabdeh2 müştərək qaydada tutulmalı olan faiz borcunun 83882,12 ABŞ
dolları (ödənildiyi anda Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bank tərəfindən manatın ABŞ
dollarına münasibətdə müəyyən edilmiş məzənnəsi nəzərə alınmaqla) müəyyən edilməsi,
Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində
istifadəsində olan ümumi sahəsi 10688,32 kv.m. olan qeyri-yaşayış sahəsinin (əmlak
kompleksi kimi müəssisənin) ilkin satış qiymətinin ******* manat müəyyən edilməsi,
qətnamənin mübahisələndirilən digər hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsi faiz borcuna aid hissədə hesab etmişdir ki,

birinci instansiya məhkəməsi düzgün nəticəyə gəlməmişdir. Ekspert rəyi ilə hesabdan
çıxarış məlumatlarında əks olunan, "xxxx" MMC tərəfindən kredit müqaviləsindən istifadə
etdiyi pul vəsaitlərini və mədaxil olunan məbləğləri nəzərə alınaraq 17 fevral 2018-ci il
tarixinə (17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi ilə müəyyən olunmuş öhdəliyin icrası
müddəti) olan borc hesablanmışdır. Lakin işdə olan 12 aprel 2017-ci il tarixli maliyyə
arayışından müəyyən olunur ki, kreditin verilmə tarixi 11 sentyabr 2015-ci il, müddəti 30 ay,
faiz dərəcəsi 12 %-dir. 12 may 2016-cı il tarixli 01 saylı əlavə sazişin şərtlərinə görə, saziş
imzalandığı tarixdən Borcalan 10 gün müddətində 73000 ABŞ dolları ödədiyi təqdirdə
müqavilə müddətinin Sazişin imzalandığı tarixdən 24 ay müəyyən olunması nəzərdə
tutulmuşdur. Lakin Borcalan həmin məbləği ödəmədiyindən, Sazişin 2.3-cü bəndənə
əsasən, həmin şərt (bənd) öz qüvvəsini itirmiş və kreditor öhdəliyin 17 avqust 2015-ci il
tarixli kredit müqaviləsi ilə müəyyən olunmuş şərtlər daxilində tələb etmişdir. Belə ki, iş
materiallarından kreditin faktiki verildiyi 11 sentyabr 2015-ci il tarixdən sonra hər hansı
ödənişin edilməsi müəyyən edilməmiş, həmçinin təklif olunmasına baxmayaraq, ödəniş
edilməsi ilə bağlı tərəflər özləri də hər hansı sübut təqdim edə bilməmişlər. Nə də
iddiaçının nümayəndəsi “faizlərin ikiqat hesablanması” dedikdə, bu qaydada faizlərin hansı
dövr üçün və hansı qaydada hesablanması ilə bağlı heç bir izah və açıqlama verə
bilməmişdir. Hazırki iddia tələbi 12 aprel 2017-ci il tarixli maliyyə arayışı əsasında həmin
tarixə olan borc üzrə, yəni istər 17 avqust 2015-ci il tarixli kredit müqaviləsi, istərsə də
həmin müqaviləyə əlavə sazişlə müəyyən olunmuş öhdəliyin icra müddəti bitmədən
qaldırılmış, sonradan faiz borcunun artması ilə bağlı iddia tələbinin həcmi artırılmamışdır.
Eləcə də, hər iki halda faiz dərəcəsi 12 % təşkil etmişdir. Belə olan halda borc məbləği
məhz verilmiş tələb daxilində araşdırılmalıdır. Belə olan halda 443039 ABŞ dolları əsas
borcun gündəlik faizləri 147,67 ABŞ dolları (443.039x12%:360), həmin faizlərin
hesablanmalı olduğu müddət isə 573 gün, yəni kreditin verilmə tarixindən (11 sentyabr
2015) maliyyə arayışının verildiyi günədək (12 aprel 2017) olduğu müəyyən edilir ki, bu da
84614,91 ABŞ dolları (147,67x573) təşkil edir. İddiaçı tərəfindən iddia tələbində 83882,12
ABŞ dolları məbləğində faiz borcu tələb edilmişdir. Belə olan halda apellyasiya məhkəməsi
hesab etmişdir ki, tutulmalı olan faiz borcunun məbləği verilmiş tələb daxilində 83882,12
ABŞ dolları müəyyən edilməlidir.

Cərimə məbləğinə aid hissədə apellyasiya instansiyası məhkəməsi hesab etmişdir

ki, iddiaçının apellyasiya şikayətinin dəlili əsassızdır. Məhkəmə borclunun və kreditorun
əmlak mənafelərini, ümumi borc məbləğini nəzərə alaraq hesab etmişdir ki, birinci
instansiya məhkəməsi haqlı olaraq cərimə məbləğini azaldaraq 10000 ABŞ dolları
həddində tutmuşdur.

Cavabdehin ilkin satış qiyməti ilə bağlı dəlilinə münasibətdə apellyasiya instansiyası

məhkəməsi qeyd etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsinin 13 mart 2019-cu il tarixli
qərardadı ilə əmlakın qiymətləndirilməsi ekspertizası təyin edilmiş və "xxxx" MMC-nin 22
may 2019-cu il tarixli 156/E nömrəli hesabatına əsasən “X1” MMC-nin mülkiyyətində olan
Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində
istifadəsində olan 1,063025 ha torpaq sahəsinin üzərində yerləşən ümumi 10688,32 kv.m.
olan qeyri-yaşayış sahəsinin tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan
qiyməti 598500 manat təşkil etdiyi müəyyən edilmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış 31
may 2016-cı il tarixli ipoteka müqaviləsində isə həmin əmlak "xxxx" MMC-nin 26 aprel
2016-cı il tarixli 1682/DQ saylı aktına əsasən ******* manat bazar dəyərində
qiymətləndirilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 28 oktyabr 2019-cu il tarixli qərardadı
ilə “X1” MMC-nin mülkiyyətində olan həmin əmlakın qiymətləndirilməsinin keçirilməsi
qərara alınmış və "xxxx" MMC-nin 14 yanvar 2020-ci il tarixli qiymətləndirmə rəyi ilə “X1”
MMC-nin mülkiyyətində olan Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala
avtomobil yolunun sol tərəfində istifadəsində olan 1,063025 ha torpaq sahəsində yerləşən
ümumi sahəsi 10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının (əmlak kompleksi kimi
müəssisə) 14 yanvar 2020-ci il tarixə bazar dəyərinin ******* manat təşkil etdiyi müəyyən
edilmişdir. Daha sonra Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 03 fevral 2020-ci il tarixli qərardadı
ilə ipoteka predmetinin yenidən qiymətləndirilməsinin keçirilməsi qərara alınmış,
Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti
Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsinin 07 aprel
2021-ci il tarixli məktubuna əsasən əmlak kompleksi kimi müəssisənin 25 dekabr 2020-ci il
tarixə bazar dəyəri ******* manat təşkil edir. İpoteka predmetinin bazar dəyəri müəyyən
edildiyindən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən ilkin satış (likvid) qiymətinin
müəyyən edilməsi məqsədi ilə "xxxx" MMC-nin mütəxəssisləri cəlb edilmiş və "xxxx" MMC-
nin 16 may 2021-ci il tarixli qiymətləndirmə hesabatından görünür ki, Yevlax rayonu,
Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşən
10688,32 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının (əmlak kompleksi kimi müəssisə) 16 may
2021-ci il tarixinə likvid dəyəri ******* manat təşkil edir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi
hesab etmişdir ki, bu hissədə qətnamə dəyişdirilməli və Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi,
Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşən 10688,32 kv.m olan
qeyri-yaşayış binasının (əmlak kompleksi kimi müəssisə) ilkin satış qiyməti likvid dəyərinə
uyğun olaraq ******* manat müəyyən edilməlidir.

Cavabdeh2 məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə ona məlumat verilməməsi

barədə dəlilinə münasibətdə məhkəmə qeyd etmişdir ki, onun qeydiyyatda olduğu,
həmçinin tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətində qeyd olunan ünvan üzrə məhkəmə
bildirişləri göndərilmişdir.

Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının

izahatları:

a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri

Cavabdeh2 kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki

kollegiyasının 17 may 2021-ci il tarixli, 2(103)-166/2021 nömrəli qətnaməsinin ləğv
edilməsi və işin yenidən araşdırılması üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə
göndərilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.

Kassasiya

şikayəti

onunla

əsaslandırılmışdır

ki,

apellyasiya

instansiyası

məhkəməsinin qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması ilə qəbul
edilmişdir. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi sübutları təhrif etmiş, kredit
müqaviləsi üzrə faizləri ekspert rəyində göstərilən məbləğ üzrə deyil, iddiaçının təqdim
etdiyi arayışa əsasən aparılmış hesablama ilə müəyyən etmiş, cavabdeh tərəfindən
aparılmış ödənişlər nəzərə almamışdır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi
qəbul edildiyi tarixdən sonra cavabdeh bir neçə dəfəyə cəmi 40000 manat (23529 ABŞ

dolları) ödəniş etmiş, lakin məhkəmə həmin məbləği borcdan çıxmamışdır. Həmçinin
ipoteka predmetinin qiymətləndirilməsi hissəsində həmin əmlakın real dəyəri nəzərə
alınmamış, işdə olan bir neçə rəydən əmlakın ən aşağı qiymətlə dəyərləndirildiyi rəy ilkin
satış qiymətinin müəyyən edilməsi üçün əsas götürmüşdür.

b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri

Kassasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz daxil olmamışdır.

c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları

Məhkəmə iclasında kassatorun vəkili Nümayəndə kassasiya şikayətinin dəlillərini

müdafiə edərək, təmin edilməsini məhkəmə kollegiyasından xahiş etmişdir.

İddiaçının vəkili Qədirova Vəfa İdris qızı kassasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz

edərək, təmin edilməməsini və apellyasiya instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin
dəyişdirilmədən saxlanılmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etmişlər.

Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmalarına

baxmayaraq, digər cavabdehlərin nümayəndələri və ya vəkilləri məhkəməyə gəlməmiş və
səbəbləri barədə məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası
MPM-in 415.3-cü maddəsini rəhbər tutaraq işə həmin şəxslərin iştirakları olmadan
baxılmasını mümkün hesab etmişdir.

Kassasiya baxışının hədləri:

Azərbaycan Respublikası mülki prosessual qanunvericiliyinin tələbinə görə

kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır, yəni işə baxan
apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən sübut kimi qəbul olunan faktlara hüquqi
qiymət vermir. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual
hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli
gələrək, iş materiallarında olan sübutlara və hüquqi faktlara istinad etməsi kassasiya
instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə ki,
işin faktiki hallarının prosessual qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilmədən müəyyən
olunması ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun pozulmasına dəlalət etməklə
mübahisənin hüquqi aktlarına təsir göstərə bilər.

Apellyasiya

instansiyası

məhkəməsinin

qətnaməsi

iddiaçı

tərəfindən

mübahisələndirilməmişdir. Kassasiya şikayətini Cavabdeh2 verərək, kredit müqaviləsi üzrə
müəyyən olunmuş borcu və ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini mübahisələndirmişdir.
Odur ki, hazırki kassasiya baxışının predmetini apellyasiya instansiyası məhkəməsinin
qətnaməsinin mübahisələndirilən həmin hissələrdə maddi və prosessual hüquq
normalarına uyğunluğunun yoxlanılması təşkil edir.

Tətbiq edilən hüquq:

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin
385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin

(kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş
görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun
isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.

386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu

Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna
olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır.

389.1-ci maddəsinə əsasən mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi,

dəyişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır.

390.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr

bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə
nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər.

425.1-ci maddəsinə əsasən öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra

edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və
yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə,
belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər
tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir.

442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya

lazımınca icra edilməməsi başa düşülür.

443.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyi icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin

əvəzini ödəməyə borcludur.

443.5-ci maddəsinə əsasən borclu icranı gecikdirdikdə kreditor ona öhdəliyin icrası

üçün zəruri vaxt təyin edə bilər. Əgər borclu öhdəliyi bu müddət də icra etməzsə, kreditor
öhdəliyin icrası əvəzinə zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb edə bilər.

439.2-ci maddəsinə əsasən əgər xarici valyutada olan pul öhdəliyi Azərbaycan

Respublikasında ödənilməlidirsə, ödənişin xarici valyutada aparılmalı olduğunun
şərtləşdirildiyi hallardan başqa, o, manatla ödənilir. Yenidən hesablama ödəniş anında
ödəniş yerinin məzənnə qiyməti üzrə aparılır.

739.1-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən)

pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana)
keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və
ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı
öhdəsinə götürür.

739.2-ci maddəsinə görə, borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği

olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır.

“İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun
1.0.1-ci maddəsinə əsasən ipoteka - öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsulu olaraq

daşınmaz əşyaların və rəsmi reyestrdə üzərində mülkiyyət hüquqları qeydə alınan daşınar
əşyaların girovudur.

1.0.9-cu maddəsinə əsasən ilkin satış qiyməti – qanunun tələbinə uyğun olaraq

ipoteka predmetinin bazar dəyərinin müəyyənləşdirilməsi üçün müvafiq marketinq
keçirilməsi vaxtının məhdudluğu şəraitində ipoteka predmetinin satış (likvid) qiymətidir.

33-cü maddəsinə əsasən borclu əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra

etmədikdə ipoteka saxlayanın tələbinin ödənilməsi üçün ipoteka predmetinə tutma
yönəldilə bilər.

39.3.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi

haqqında qərar qəbul edərkən qərarda ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini
göstərməlidir. İlkin satış qiyməti ipoteka qoyanla ipoteka saxlayanın razılaşması əsasında,
mübahisə olduqda isə müstəqil qiymətləndiricinin rəyi əsasında məhkəmə tərəfindən
müəyyən edilir.

Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin
14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları

araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.

76.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi

düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya
olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən
olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur.

77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi

istinad etdiyi halları sübut etməlidir.

88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və

tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq

qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi
yoxdur.

101.7-ci maddəsinə əsasən ekspertin rəyi məhkəmədə tədqiq olunur və digər

sübutlarla yanaşı qiymətləndirilir.

103.1-ci maddəsinə əsasən ekspertin rəyi məhkəmə üçün məcburi deyildir və bu

Məcəllənin 88-ci maddəsində müəyyən edilmiş qaydalar üzrə məhkəmələr tərəfindən
qiymətləndirilir.

217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında

tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.

218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə

qətnamə çıxarır.

416.1-ci maddəsinə əsasən kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət

həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya
instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq
edilməsini yoxlayır.

418.1-ci maddəsinə əsasən maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və

ya düzgün tətbiq olunmaması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya
qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır.

Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:

Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin

qətnaməsi borcun müəyyən edilməsi hissəsində əsaslı və qanuni olsa da, ipoteka
predmetinin ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi hissəsində maddi hüquq normaları
düzgün tətbiq olunmamış və işin hallarının hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırılması ilə
bağlı prosessual hüquq normalarının pozulmasına yol verilmişdir. Odur ki, qətnamə qeyd
olunan hissədə ləğv edilərək, yenidən baxılması üçün apellyasiya instansiyası
məhkəməsinə qaytarılmalı, qətnamə mübahisələndirilən qalan hissələrdə dəyişdirilmədən
saxlanılmalıdır.

Belə ki, məhkəmə kollegiyası ilk olaraq qeyd edir ki, işin apellyasiya instansiyası

məhkəməsi səlahiyyətləri çərçivəsində işdə olan sübutları Azərbaycan Respublikası MPM-
in 88-ci maddəsinə uyğun qiymətləndirmiş və kredit müqaviləsi faiz borcunu müəyyən
edərkən mövqeyini həm tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin (ona əlavə olan sazişin)
şərtləri, həm də mülki qanunvericiliyi ilə tam əsaslandırmışdır. Apellyasiya məhkəməsi
tərəfindən borc məbləği işdə olan maliyyə sənədlərinə əsasən hesablanmış, hesablanma
qaydası qətnamədə açıqlanmış və əsaslandırılmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki,
hazırki iş üzrə borcu aydın şəkildə hesablamaq mümkün olduğundan, bunun üçün xüsusi
bilik tələb olunmamış və iş üzrə kredit müqaviləsi üzrə borcun məbləğinin dəqiq müəyyən
edilməsi üçün iş üzrə əlavə məhkəmə-mühasibatlıq ekspertizasının təyin olunmasına
zərurət yaranmamışdır.

Bundan əlavə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, cavabdeh onun tərəfindən edilən

ödənişlərin nəzərə alınmamasını qeyd etsə də, elə şikayətin məzmunundan da görünür ki,
istinad olunan ödənişlər 28 iyun 2019-cu il tarixdən sonra həyata keçirilmişdir. Apellyasiya
instansiyası məhkəməsi isə borcu iddia ilə tələb olunan tarixə, yəni 12 aprel 2017-ci il
tarixə müəyyən etmişdir. Odur ki, cavabdehin qeyd olunan tarixdən sonra etdiyi ödənişlər
qətnamənin

icrası

mərhələsində

nəzərə

alınmalı

apellyasiya

instansiyası

məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvi üçün əsas ola bilməz.

İpoteka predmetinin ilkin satış qiyməti ilə bağlı isə kassatorun şikayətinin dəlilləri ilə

məhkəmə kollegiyası razılaşır.

Belə ki, iş materiallarından müəyyən olunur ki, ipoteka predmetinin müəyyən

edilməsi məqsədi ilə hazırki iş üzrə məhkəmələr tərəfindən bir neçə rəy alınmışdır.

İlk olaraq birinci instansiya məhkəməsi əmlakın qiymətləndirilməsi ekspertizası təyin

edilmiş və "xxxx" MMC-nin 26 aprel 2019-cu il tarixli 156/E nömrəli rəyinə əsasən Yevlax
rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində

istifadədə olan 1,063025 ha torpaq sahəsinin üzərində yerləşən ümumi 10688,32 kv.m.
olan qeyri-yaşayış sahəsinin ilkin (likvid) bazar qiyməti 598500 manat məbləğində
müəyyən edilmişdir.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsində cavabdehin vəsatəti təmin edilməklə,

həmin əmlakın yenidən qiymətləndirilməsi təyin edilmiş və "xxxx" MMC-nin 14 yanvar
2020-ci il tarixli qiymətləndirmə rəyi ilə “X1” MMC-nin mülkiyyətində olan Yevlax rayonu,
Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində istifadəsində
olan 1,063025 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 10688,32 kv.m. olan qeyri-
yaşayış binasının (əmlak kompleksi) avadanlıqlarla birgə 14 yanvar 2020-ci il tarixə bazar
dəyəri ******* manat müəyyən edilmişdir.

Bundan sonra cavabdehin nümayəndəsi "xxxx" MMC-nin 16 yanvar 2020-ci il tarixli

qiymətləndirmə rəyini məhkəməyə təqdim etmiş və həmin rəyə əsasən “X1” MMC-yə
məxsus Yevlax rayonu, Gülövşə kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol
tərəfində istifadəsində olan 1,063025 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi
10688,32 kv.m. olan qeyri-yaşayış binasının (əmlak kompleksi) avadanlıqlarla birgə 14
yanvar 2020-ci il tarixə bazar dəyəri ******* manat müəyyən edilmişdir.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən iddiaçının vəsatəti təmin edilməklə

əmlakın təkrar qiymətləndirilməsi keçirilmiş, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi
yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin
17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsinin 07 aprel 2021-ci il tarixli arayışına əsasən Yevlax rayonu,
Gülövşə kəndi (Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində) yerləşən
əmlak kompleksi kimi müəssisənin 25 dekabr 2020-ci il tarixə bazar dəyərinin *******
manat təşkil edir.

Bundan sonra apellyasiya instansiyası məhkəməsi məktubla "xxxx" MMC-yə

müraciət edərək, mütəxəssis rəyini almış və həmin rəyə əsasən Yevlax rayonu, Gülövşə
kəndi, Xaldan-Göybulaq-Zaqatala avtomobil yolunun sol tərəfində yerləşən 10688,32 kv.m
olan qeyri-yaşayış binasının (əmlak kompleksi kimi müəssisə) 16 may 2021-ci il tarixinə
likvid dəyəri ******* manat təşkil edir.

Apellyasiya məhkəməsi məhz həmin mütəxəssis rəyi əsas kimi götürərək, ipoteka

predmetinin ilkin satış qiymətini müəyyən etmişdir.

“İpoteka haqqında” Qanunun 1.0.9-cu maddəsinin dispozisiyasına görə məhkəmə

ipoteka predmetinə tutma yönəldərkən onun ilkin satış qiymətini həmin əmlakın likvid
dəyərinə əsasən müəyyən etməlidir.

Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qanunvericiliyin həmin

norması nəzərə alınmayaraq, iş üzrə iki dəfə ekspertiza təyin edilsə də, hər dəfə ipoteka
predmetinin bazar dəyərinin müəyyən edilməsi barədə suallar qoyulmuş və yuxarıda qeyd
olunan rəylər alınmışdır. Son nəticədə isə məhkəmə əmlakın likvid dəyərini mütəxəssis
rəyinə əsasən müəyyən etmişdir.

Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi işdə olan rəylər (həm ekspert, həm də

mütəxəssis rəyləri) arasında kəskin fərqin olmasını nəzərə almamış, ekspertizaların
keçirilməsini "xxxx" MMC-yə və Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında
Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinə həvalə
etdiyi halda, əmlakın likvid dəyərinin müəyyən edilməsi üçün "xxxx" MMC-yə müraciət
etməsini

məhz

həmin

şirkətin

qiymətləndirilməsi

ilə

razılığını

qətnamədə

əsaslandırmamışdır.

Məhkəmə kollegiyası nəzərə alır ki, əmlakın likvid dəyəri bir qayda olaraq əmlakın

bazar qiymətindən aşağı olmalı və kreditorun mənafeyinin qorunması baxımından ipoteka
predmetinin hərraclarda daha tez satılmasına imkan yaratmalıdır. Lakin eyni zamanda,
ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti müəyyən edilərkən ipoteka qoyanın da mənafeləri
pozulmamalı və bu baxımdan müəyyən edilən likvid qiymət əmlakın bazar dəyərindən
aşağı olsa da həmin əmlakın bazar dəyərinə yaxın bir qiymətə uyğun olmalıdır.

Müəyyən olunur ki, "xxxx" MMC tərəfindən verilmiş 16 may 2021-ci il tarixli

qiymətləndirmə hesabatında ipoteka predmetinin likvid qiyməti müəyyənləşdirilərkən
ipoteka predmetinin yerləşdiyi ərazidə texniki göstəriciləri və tikinti parametrləri

baxımından oxşar əmlakların qiymətləri ilə bağlı müqayisə aparılmamış, yalnız əmlakın
dəyərinin ******* manat olması əsas götürməklə, ipotekanın bazar dəyərinin 85% təşkil
etməsi qeyd olunmuşdur. Apellyasiya məhkəməsi isə əmlakın bazar dəyərinin *******
manat təşkil etməsi ilə razılığını qətnamədə ifadə etməmişdir.

Digər tərəfdən iş materiallarından müəyyən olunur ki, cavabdeh tərəfindən "xxxx"

MMC-nin 16 yanvar 2020-ci il tarixli rəyi təqdim olunmuş, lakin apellyasiya instansiyası
məhkəməsi həmin sübuta istinad etməmiş və ona heç bir hüquqi qiymət verməmişdir.

Beləliklə, məhkəmə kollegiyasının qənaətinə əsasən apellyasiya məhkəməsinin

qətnaməsi ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməsi hissəsində
prosessual hüquq normalarının pozuntusu ilə çıxarılmış və bu düzgün olmayan
qətnamənin qəbul edilməsi ilə nəticələnmişdir.

Məhkəmə kollegiyası izah edir ki, hüquqi müəyyənlik prinsipi digər tələblərlə yanaşı,

ən ümumi mənada mövcud hüquqi vəziyyətə aid aydınlığı və müəyyənliyi nəzərdə tutur.
Bu baxımdan, məhkəmələr tərəfindən qəbul olunmuş qərarlarda həll olunan işə aid bütün
zəruri məsələlərə aydınlıq gətirilməli, ziddiyyətli məqamlar aradan qaldırılmalıdır.
Azərbaycan Respublikasının adından çıxarılan məhkəmə aktlarında işin ədalətli həllini
şübhə altına alan, ziddiyyətlər yaradan və mübahisə üzrə iştirakçıların konstitusiya
məhkəmə müdafiəsi hüququna təsir göstərən müddəalar olmamalıdır (Konstitusiya
Məhkəməsi Plenumunun N.Babayevin şikayəti üzrə 28 dekabr 2011-ci il tarixli Qərarı).

İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi “Hiro Balani İspaniyaya qarşı” iş üzrə 09

dekabr 1994-cü il tarixli qərarında göstərmişdir ki, milli məhkəmələr hər təqdim olunan
arqumenti və onunla əlaqəli sübutu cavablandırmaq vəzifəsini daşımasalar da, məhkəmə
tərəfindən mühüm arqumentlər cavabsız qaldıqda məhkəmə baxışı ədalətli hesab edilə
bilməz... Ərizəçinin arqumentinin apellyasiya məhkəməsi tərəfindən rədd edildiyi və ya
sadəcə nəzərə alınmadığı aydın deyil. Hər halda, həmin məhkəmə bu arqumenti rədd
etsəydi, bunu öz qərarında əsaslandırmalı idi...

İşin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarını və sadalanan qanunvericilik aktları

normalarının tələblərini nəzərə alan məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya
instansiyası məhkəməsinin hazırki iş üzrə qəbul etdiyi qətnaməsi yuxarıda göstərilən
prosessual hüquq normalarının tələblərinə cavab vermir.

Odur ki, qətnamə göstərilən hissədə ləğv edilməli və iş yeni apellyasiya baxışına

göndərilməlidir.

İşə yenidən baxan məhkəmə işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə nail olmaq

üçün lazım olan bütün tədbirləri görməli, tərəflərin təqdim etdikləri və iş üzrə toplanmış
sübutlara Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88, 217.4-cü
maddələrinin tələbləri baxımından düzgün hüquqi qiymət verməli, mübahisəli hüquq
münasibətinə maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunmasını təmin
etməlidir.

Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 416, 417, 419 və 421-ci

maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası

Qərara aldı:

Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti qismən təmin edilsin.
Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 17 may 2021-ci il tarixli,

2(103)-166/2021 nömrəli qətnaməsi qismən, yəni ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinin
müəyyən edilməsi hissəsində ləğv edilsin və iş həmin hissədə yenidən baxılması üçün
apellyasiya instansiyası məhkəməsinə qaytarılsın.

Qətnamə mübahisələndirilən qalan hissədə, yəni kredit müqaviləsi üzrə borcun

müəyyən edilməsi hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılsın.

Qərar qətidir və qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.